AIDE ASO Scan Profili Nedir?

ASO nedir? Web tarafı kapsamı

Accessibility & Sustainability Optimization (ASO), bir web sitesinin WCAG 2.2 AA (Web Content Accessibility Guidelines) ve W3C Web Sustainability Guidelines referanslarına göre erişilebilirlik + sürdürülebilirlik seviyesini ölçer.

İki standart şu noktada birleşir: hem ekran okuyucu kullanıcısı hem gezegen, mümkün olan en hafif ve en temiz sayfayı ister. Daha az JavaScript, semantik HTML, dark mode, variable font — A11Y'i de yeşil hosting'i de aynı yönde iter.

Bu kapsamda AIDE şu standartları temel alır:

WCAG 2.2 AA: Web Content Accessibility Guidelines, Level AA
WAI-ARIA 1.2: Accessible Rich Internet Applications
W3C Web Sustainability Guidelines (WSG 1.0)
The Green Web Foundation API (yeşil hosting doğrulama)
HTML Living Standard: Semantic elements + lang attribute

AIDE ASO suite'i kullanıcının orijinal 14 maddelik tablosunun yalnızca 1 maddesini (Kod Verimliliği = 7 puan) sunucu-içi profiling gerektirdiği için ürünleştirmedi. Web-testable 13 maddeyi 100 puana yeniden ölçeklendirdi.

Kapsam dışı bırakılan tek madde

| Madde | Neden ölçülemez | |---|---| | Kod Verimliliği | Server-side CPU profili, runtime bench, query plan analizi gerektirir; HTML cevabından görünmez. APM (DataDog, New Relic, Sentry Performance) ile doğrulanır. |

13 check, 3 ASO kategorisi

Erişilebilirlik — 55 puan

aso-aria-labels (13) — Tüm interaktif elementlerde (buton, link, form input) okunabilir etiket: aria-label / aria-labelledby / title / alt / anlamlı text. Sembol-only buton (≡, ×, +) ekran okuyucu tarafından kullanılamaz — etiketsiz sayılır.
aso-keyboard-nav (11) — Anti-pattern tespiti: tabindex="3" gibi pozitif değerler (sıralamayı bozar), <a> href'siz, <div onclick> (klavye yakalanmaz) + skip link (<a href="#main">).
aso-alt-text (9) — <img> alt kapsama oranı (decorative alt="" geçerli sayılır).
aso-relative-units (6) — CSS font-size'da px vs rem/em oranı. WCAG 1.4.4 — kullanıcı zoom'unu engelleme.
aso-error-messages (6) — Form hata sinyalleri: aria-invalid="true", aria-describedby="err1", role="alert", aria-live="polite". Form yoksa SKIPPED.
uxui-color-contrast-ratio (10, cross-profile) — Arka plan / metin kontrast oranı (WCAG AA ≥ 4.5:1 normal text, ≥ 3:1 large).
aso-html-lang (3) — <html lang="tr"> veya BCP 47 (tr-TR, en-US). Ekran okuyucu telaffuz motoru için kritik.
aso-focus-visible (4) — :focus-visible { outline: ... } veya custom focus stili. outline: 0 reset edip yerine bir şey koymamak = klavye kullanıcısı kaybolur.

Sürdürülebilirlik — 30 puan

aso-page-weight (12) — HTML + ilk 3 stylesheet + ilk 5 script + ilk 10 görsel byte toplamı (HEAD probe). ≤ 1MB PASS, 1-2MB 0.85, 2-3MB 0.6, 3-5MB 0.3, > 5MB FAIL. Web Sustainability hedef ≤ 1MB.
aso-green-hosting (9) — The Green Web Foundation API (api.thegreenwebfoundation.org/api/v3/greencheck/<domain>). Domain'in CDN'i / hosting sağlayıcısı yenilenebilir enerji ile mi?
aso-dark-mode (5) — <meta name="color-scheme" content="dark light"> + CSS @media (prefers-color-scheme: dark) query + toggle. OLED ekranda dark mode = %30-60 daha az enerji.
aso-variable-fonts (4) — Google Fonts wght@ syntax / font-variation-settings / range font-weight. 5+ ayrı woff2 yerine tek variable font = daha az HTTP + daha az toplam byte. Hiç custom font yoksa SKIPPED.

Yapı — 15 puan

aso-semantic-html (8) — <main> zorunlu + <nav> / <header> / <footer> / <article> / <section> / <aside> sayısı. Div sup yerine semantik HTML5 = ekran okuyucu landmark'ları.

Statik suite felsefesi

Tüm 12 native ASO check'i statik HTML / CSS parse / The Green Web API ile çalışır; render gerektirmez. Adaptif SKIPPED'ler:

Form yok → aso-error-messages SKIPPED
Custom font yok → aso-variable-fonts SKIPPED
CSS font-size yok → aso-relative-units SKIPPED

Nasıl tetiklenir

UI'dan "ASO Kontrolü" sekmesi, ya da API:

curl -X POST https://api.aide.tr/v1/scans \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{
    "url": "https://example.com",
    "profile": "aso"
  }'

js_render parametresi ASO suite için gerekli değil — JS sonrası DOM mutation A11Y testi için Playwright + axe-core gerektirir, suite v2 yol haritasında.

Score yorumlama

| Bant | ASO web durumu | |---|---| | ≥ 95 | Exemplary — WCAG 2.2 AA tam, ≤ 1MB sayfa, yeşil hosting, dark mode, variable font, tam semantic HTML. | | 85-94 | Çoğu yerinde, küçük A11Y eksiği veya 1-2MB sayfa ağırlığı. | | 70-84 | ARIA orta, focus-visible yok veya sayfa 2-3MB. | | 50-69 | Birkaç kritik anti-pattern (positive tabindex, alt yok, sembol-only buton) veya 3-5MB. | | < 50 | A11Y kritik düzeyde — ekran okuyucu kullanılamaz, sayfa 5MB+. |